7.1 Surround Səs Nədir?

7.1 surround səs istifadəçinin ətrafında səkkiz ayrı səs kanalı yaradan audio sistemidir. Bu format yeddi əsas kanal və bir aşağı tezlik effektləri (LFE) kanalından ibarətdir. Nəticədə dinləyici səsin yalnız sağ və soldan deyil, ön, arxa və yan tərəflərdən də gəldiyini hiss edir. Oyun, film və peşəkar audio iş axınlarında məkan hissi yaradan ən geniş yayılmış formatlardan biri 7.1 surround sayılır.

Texnologiya əvvəlcə kinoteatrlar üçün hazırlansa da, sonradan ev sistemlərinə, gaming qulaqlıqlara və kompüter audio kartlarına da inteqrasiya olundu. Bugün bir çox orta və yuxarı seqment qulaqlıq modelində 7.1 dəstəyi standart funksiya kimi yer alır.

7.1 Surround Səsin Quruluşu və Kanal Bölgüsü

7.1 sistemin əsas üstünlüyü səsin fəzada dəqiq yerləşdirilməsidir. Stereo və ya 5.1 ilə müqayisədə 7.1 daha çox kanal istifadə edir və bu da audio mənzərənin daha geniş və realistik olmasına şərait yaradır. Klassik 7.1 konfiqurasiyada kanallar belə paylanır:

• Mərkəz kanal — dialoq və ön səs mənbələri
• Ön sağ və ön sol — əsas musiqi və effektlər
• Yan sağ və yan sol — yan tərəflərdən gələn səslər
• Arxa sağ və arxa sol — arxa istiqamətdən gələn səs effektləri
• Subwoofer (LFE) — dərin bas və aşağı tezlik effektləri

Fiziki 7.1 sistem evdə səkkiz dinamikin müvafiq mövqelərdə yerləşdirilməsini tələb edir. Qulaqlıqlarda isə bu effekt virtual yolla, xüsusi DSP alqoritmləri vasitəsilə yaradılır.

Virtual 7.1 və Həqiqi 7.1 Arasında Fərq

Bazarda iki fərqli yanaşma mövcuddur. Fiziki 7.1 sistem ayrı-ayrı dinamiklərlə qurulur və hər kanal öz hardware bloku ilə işləyir. Bu format ev kinoteatrı və studiya istifadəsində yüksək nəticə verir, ancaq genişlik, kabel və quraşdırma baxımından mürəkkəbdir.

Virtual 7.1 isə proqram təminatı ilə işləyən həll yoludur. İki dinamiklə təchiz olunmuş qulaqlıq HRTF (Head-Related Transfer Function) və oxşar alqoritmlər vasitəsilə beyinə səsin müxtəlif istiqamətlərdən gəldiyi siqnalını göndərir. Texbar.az çeşidində olan ASUS ROG Theta 7.1 modeli isə xüsusi bir vəziyyət təşkil edir — bu qulaqlıq daxilində səkkiz ayrı Essence sürücüyə malikdir və həqiqi diskret 7.1 səs təqdim edir. Belə model bazarda nisbətən nadirdir.

Əksər digər modellər — məsələn, ASUS ROG Fusion II 500, ASUS TUF Gaming H1 GEN II, ASUS TUF Gaming H3 Wireless, Lenovo Lecoo HT402 və Havit Fuxi-H3 — virtual 7.1 dəstəyi ilə işləyir. Hər iki yanaşmanın oyun təcrübəsinə müsbət təsiri var, sadəcə həqiqi 7.1 daha dəqiq lokalizasiya təklif edir.

7.1 Surround Səsin Oyunçular Üçün Əhəmiyyəti

Rəqabətli FPS oyunlarında səsin istiqaməti çox vaxt qələbə ilə məğlubiyyət arasındakı sərhəddi müəyyən edir. Düşmən addım səslərini, silah dolduran səsi və ya arxadan gələn hərəkəti vaxtında eşitmək taktiki üstünlük yaradır. 7.1 surround texnologiyası məhz bu məqamda fərq yaradır, çünki səsin gəldiyi nöqtəni daha dəqiq müəyyən etməyə kömək edir.

Counter-Strike, Valorant, Call of Duty və PUBG kimi oyunlarda audio məlumatın tezliyi və dəqiqliyi yüksək önəm daşıyır. Stereo qulaqlıqla yalnız sol-sağ məlumatı alınırsa, 7.1 ilə oyunçu önündə, arxasında və yanlarında baş verən hadisələri ayırd edə bilir. Texbar.az-da geniş çeşiddə gaming qulaqlıqlar mövcuddur və onların böyük hissəsi 7.1 virtual surround dəstəyi ilə təchiz olunub.

Film və serial izləyiciləri də bu formatdan faydalanır. Atmospherik effektlər, hərəkət səhnələri və orkestral musiqi 7.1 ilə daha dolğun səslənir. Eyni zamanda peşəkar audio redaktorlar miks və mastering mərhələsində məkan hissini yoxlamaq üçün surround formatından istifadə edirlər.

7.1 Dəstəkli Qulaqlıq Seçərkən Diqqət Yetiriləcək Məqamlar

Bazarda 50 manatdan başlayıb 600 manatı aşan modellər mövcuddur. Qiymət fərqi yalnız brendlə deyil, istifadə olunan texnologiya, sürücü ölçüsü, mikrofon keyfiyyəti və bağlantı növü ilə birbaşa əlaqəlidir. Doğru seçim üçün bir neçə əsas parametrə baxmaq faydalıdır:

• Sürücü ölçüsü — 40 mm və 50 mm modellər daha geniş tezlik aralığını əhatə edir
• Bağlantı növü — USB bağlantı 7.1 surround üçün daha optimal nəticə verir, 3.5 mm jack əksər halda stereo siqnal ötürür
• Mikrofon keyfiyyəti — komanda oyunları üçün noise-cancelling və ya AI noise reduction xüsusiyyəti dəyərlidir
• Sürücü tipi — həqiqi 7.1 üçün çoxlu sürücü tələb olunur, virtual 7.1 isə tək cüt sürücü ilə işləyir
• Platform uyğunluğu — PC üçün USB, PS5 və Xbox üçün konkret dəstəklənmə vacibdir

Məsələn, ASUS ROG Fusion II 500 modeli Hi-Res ESS Quad DAC və AI Noise Cancel mikrofon ilə həm peşəkar səs keyfiyyəti, həm də aydın ünsiyyət təqdim edir. ASUS TUF Gaming H3 Wireless isə həm 2.4 GHz simsiz bağlantı, həm də simli USB rejimi ilə virtual 7.1 dəstəkləyir və orta büdcəyə daha uyğun seçim sayılır.

Komanda oyunlarında səs ötürülməsi vacibdirsə, ayrıca mikrofon əlavə etmək də alternativ həll yoludur. Bəzi oyunçular qulaqlıqdakı daxili mikrofondan yox, ayrıca masaüstü mikrofondan istifadə etməyi üstün tutur.

7.1 Surround Səs PC və Konsollarda Necə İşləyir?

7.1 surround səsin işləməsi üçün üç komponent vacibdir: səs mənbəyi (oyun və ya film), audio prosessor (səs kartı və ya qulaqlığın daxili DSP-si) və çıxış cihazı (qulaqlıq və ya dinamik sistemi). PC-də əksər müasir anaplatalar daxili surround dəstəyi təklif edir, ancaq xüsusi gaming səs kartı təcrübəni daha da yaxşılaşdırır.

USB ilə qoşulan qulaqlıqlar adətən öz daxili səs kartına malikdir və 7.1 emalını qulaqlığın özündə aparır. Bu, PC-nin anaplatasından asılılığı azaldır. PlayStation 5 və Xbox Series X|S kimi konsollar da 7.1 və ya Tempest 3D Audio kimi məkan səs formatlarını dəstəkləyir, lakin uyğunluq modelə görə dəyişir.

Texbar.az-da satılan qulaqlıqların böyük hissəsi həm PC, həm də konsollarla işləyir, lakin alış zamanı məhsulun texniki səhifəsində uyğunluq siyahısını yoxlamaq daha düzgün addımdır. Daha geniş çeşid üçün kompüter qulaqlıqları və premium səviyyəli HyperX qulaqlıqlar kateqoriyalarına nəzər salmaq mümkündür.

7.1 Surround Səsin Üstünlükləri və Məhdudiyyətləri

7.1 surround texnologiyasının üstünlükləri açıq şəkildə görünür: səsin məkanda yerləşdirilməsi daha dəqiq olur, oyun və film təcrübəsi dərinləşir, peşəkar audio iş daha analitik aparılır. Eyni zamanda bəzi məhdudiyyətlər də var. Bütün audio məzmun 7.1 formatında miks edilmir — köhnə oyunlar, bəzi musiqi və yayım platformaları yalnız stereo siqnal göndərir. Belə hallarda virtual 7.1 effekti süni hiss edə bilər.

Bundan əlavə, virtual surround alqoritmləri hər insanın qulaq formasına və beyin emalına eyni cür uyğun gəlmir. Bəzi istifadəçilər stereo səsi daha təbii hesab edir. Bu səbəbdən alış öncəsi mümkün olduqda modeli sınamaq və ya rəyləri oxumaq yararlıdır.

Audio sistemə daha geniş bucaqdan yanaşmaq istəyənlər üçün masa üstü səs həlləri də mövcuddur. Kalonka və dinamiklər kateqoriyasında müxtəlif konfiqurasiyalı modellər tapmaq olar, lakin 7.1 fiziki sistem qurmaq üçün xüsusi resiver və səkkiz dinamikdən ibarət dəst tələb olunur.